رهاشدگی در بازار دیجیتال؛ وقتی «دیوار» جایگزین نهاد‌های نظارتی می‌شود

رخداد غرب-رحمت جلیلیان-  امروز شاهد پدیده‌ای هستیم که در آن «قیمت‌های پیشنهادی» جایگزین «واقعیت‌های اقتصادی» شده و خلأ نظارتی در این بسترها، سفره مردم را به گروگان دلالان دیجیتال درآورده است.

آنچه امروز در اتمسفر اقتصادی کشور مشاهده می‌شود، عبور از مدل‌های سنتی دلالیسم به سمت یک «هرج‌ومرج سازمان‌یافته دیجیتال» است. پلتفرم‌هایی نظیر دیوار، اگرچه در ابتدا با شعار حذف واسطه و تسهیل تبادلات خرد وارد میدان شدند، اما امروز به موتور محرک انتظارات تورمی تبدیل شده‌اند. مشکل اساسی از زمانی آغاز شد که این سایت‌ها، بدون پذیرش مسئولیت اجتماعی و قانونی، به تنها «دیتاسنتر» قیمت‌گذاری برای عموم مردم بدل گشتند؛ آن هم در حالی که هیچ نظارت حاکمیتی بر صحت و سقم اعداد درج شده در آنها وجود ندارد.

در بازار‌های استراتژیکی همچون مسکن و خودرو، قیمت‌ها بیش از آنکه تابع عرضه و تقاضا باشند، تابع «روان‌شناسی آگهی‌ها» شده‌اند. وقتی یک کاربر با انبوهی از آگهی‌های هم‌شکل و هم‌قیمت — که بخش بزرگی از آنها صوری و توسط ذینفعان (دلالان) تولید شده — مواجه می‌شود، به طور ناخودآگاه قیمت «حباب‌گونه» را به عنوان «کف بازار» می‌پذیرد. اینجاست که پلتفرم، از یک واسطه بی‌طرف، به یک «مهندس قیمت» تغییر ماهیت می‌دهد.

نکته نگران‌کننده، بی‌تفاوتی مدیران این پلتفرم‌ها نسبت به اثرات کلان اجتماعی فعالیت‌شان است. استدلال «ما فقط بستر هستیم»، در دنیای امروز رسانه و اقتصاد، استدلالی فرار رو به جلو و منسوخ است. پلتفرمی که میلیون‌ها بازدید روزانه دارد و رفتار اقتصادی یک ملت را جهت‌دهی می‌کند، نمی‌تواند چشمان خود را بر آگهی‌های صوری، قیمت‌سازی‌های گروهی و ایجاد تقاضای کاذب ببندد.

ما در خبرگزاری تابناک، بار‌ها بر این نکته تأکید کرده‌ایم که شفافیت به معنای رهاشدگی نیست. تا زمانی که سیستم «اعتبارسنجی آگهی‌دهنده» و «تطبیق قیمت با معاملات واقعی ثبت شده» در این سایت‌ها اجباری نشود، این دیوار‌ها نه‌تنها باری از دوش مردم برنمی‌دارند، بلکه خود به دیواری بلند میان مردم و دسترسی عادلانه به نیاز‌های اساسی‌شان بدل خواهند شد.

علاج این وضعیت، در گرو ورود جدی نهاد‌های نظارتی و حاکمیت به لایه‌های فنی این پلتفرم‌هاست. نباید اجازه داد معیشت و روانی جامعه، بازیچه الگوریتم‌هایی شود که تنها به دنبال ثبت رکورد بازدید هستند و در قبال آوار قیمت‌های کاذب بر سر مردم، خود را مسئول نمی‌دانند.

یادداشت: رحمت جلیلیان، مدیر منطقه شش خبرگزاری تابناک کشور